Peyami Safa'nın gözünden "Türkiye'de kitab'ın hal-i pür melali.."

" Bir cuma günü Ankara Cadde'sinden geçiyordum..Kaldırım üstüne hasır gibi serilmiş kitaplar gördüm. . Evet, bir kitapçı, geceleyin uyuz köpeklerin sindikleri, gündüzün binlerce insan ve hayvan ayağının çiğnediği taşlar üstüne bir sürü kitaplar yaymış satıyordu. Bu eserlerin bazıları üstünde çok sevdiğimiz ve tanıdğımız imzalar da var; fakat onları ne kadar sevdiğimiz ve tanıdığımız ,kendilerine topuklarımız hizasında verdiğimiz yerden anlaşılmıyor muydu?
Yeryüzünün hiç bir sefil maddesi, "Türkiye'de kitap" kadar yerlerde sürünmez. Bütün çöpleri, pislikleri molozları yerden kaldırıp denizin saf temiz kucağına atan bir belediye uşağı vardır. Tükrük hokkası veya oturak bile, Mahmut Paşa yokuşunda hiç olmazsa dizboyu yüksekliğine çıkan bir işporta tablası içinde satılır Altında bir tepsi bir çuval parçası bile bulunmadan, kaldırımın çıplak sırtı üstünde pazara çıkarılan madde Türkiye'de yalnız kitaptır..
Kitap; yani en adisinden, en mükemmeline kadar ne olursa olsun bir fikir mahsulû..!
Üniversiteyle, konservatuarıyla, müzeleriyle, gazete neşir müesseseleriyle şüphe yok ki memlekette en münevver sayılan şehir İstanbul'dur.İstanbul'un da yegâne kitap ve gazete çarşısı da bu caddedir..Babıâli yokuşu..
Fakat bu koca İstanbul şehrinde..kitapçı dükkanları kadar pis, dar, karanlık, dağınık bir dükkan yoktur denebilir..Ahçılar, piyazcılar, bozacılar bile dükkanlarının eski manzaralarını biraz değiştirmişler..insan gözüne ve zevkine saygı göstermeyi biraz öğrenmişlerdir..Fakat Bâbıalî caddesinde öyle kitapçı dükkanlarına girersiniz ki bir kanalizasyon çukuruna girip girmediğinizi anlayabilmeniz için etrafa uzun uzun bakmanız lazımdır..Çünkü fena kakularla birlikte üstünüze saldıran karanlığa gözlerinizin alışması için zaman geçer..İçlerinde yerlere süpürge, raflara cile vurdurmasını öğrenmiş; kitaplarını sıraya dizmesini becermiş bir iki dükkan yok değildir..Fakat bu kültür pazarının bir çoğu, işkembeci dükkanından daha pistir ve rastgele oraya buraya astıkları kitapların manzarası, pişmiş kelle, bumbar veya bağırsaktan daha iğrençtir..Kabahat kimde?
Bence kabahat ne kitapta, ne de kitapçıdadır..Kabahat, bu memlekete matbayı sokan İbrahim-i Müteferrika'dadır diyeceğim geliyor..Çünkü fikir hayatımızın boşluğu önünde o kadar gözüm kararıyor..
Ben mübalağamı kabul edeyim.Siz de hakkımı teslim ediniz, uyuşalım... Peyami Safa (15 Mayıs 1935)"