ney'in sırrı kemale yolculuk

NEY’İN SIRRI

Tasavvufi düşüncede bir bakıma ebediyet yolcusu olan insanoğlunun bu yolda celal ve cemal tecellileri ile karşılaşması mukadderdir. Bu yolculuğun önemli bir bölümü olan dünya hayatı ömürle sınırlı ve ebediyetin kendisiyle kazanılacağı bir mekândır. Bu mekândaki dikkatli ve hassas olunması gereken yolculuğun kolayca amacına ulaşması ancak kâmil bir mürşidin rehberliğinde gerçekleşir. Kendisi de bu yolun yolcusu olan kemal ehlinin Mevlana düşüncesinde ve özellikle mesnevinin hemen başında yer alan bu on sekiz beyitlik bölümde “ney” ile temsil edilmesi manidardır. Onun iniltileri de bu rehberlikte cemal ve celal tecellilerinin etkisiyle elde etmiş olduğu tecrübelerin bu yolda yeni olanlara intikal ettirilmesinden başka bir şey değildir.

Hazreti Mevlana “kâmil insan” ın gönül nağmelerini, başından geçenleri yani kendi halini “ney” in feryadı olarak anlatmaktadır. İnsan-ı kâmil yani “ney” bu ateşli inilti ve gönül yangınlarıyla rehberlik ettiği insana kendisinin her merhalesini bin bir meşakkatle geçtiği yolda başından geçenleri anlatıyor. “benim önceleri anavatanım bir kamışlık idi. Köklerim su ve topraktaydı. Esen rüzgâra uyar ahenkle sallanırdım. Fakat bir gün beni kamışlıktan kesip vücudumu aşk ateşiyle dağlamak üzere yakıp deldiler. Sonra beni ulvi nefeslinin eline ve dudaklarına teslime ettiler. Onun aşkının sıcak nefesi benim içimden geçti ve bu nefes benim derunumda aşktan başka ne varsa silip süpürdü. Bundan sonra aşk ile inleyip feryat ettim. Aslında benim bu feryadım içimdeki sonsuz ilahi aşkı söylemektedir. Ancak gözleri bulanık gören ve kulakları iyi duymayan kimselerde benim bu sırlarımı görecek göz nuru ve söylediğim hakikatleri duyacak hassasiyet yoktur. Ney ‘in ait olduğu yer yani neyistan bir sembol olup asıl anlatılmak istenen şudur: insan ezel âleminde Hak ile beraber idi cenabı Hak “insana ruhumdan bir nefha üfledim” buyurur. İnsanın ruh dünyası Allahtan bir sır taşımaktadır. Bunun farkına varan kâmil insan bu ayrılığın acısı ve vuslat arzusu ile yanıp tutuşmakta feryadı bundan oluşmaktadır. Hazreti Mevlana “ney”i nefsanî arzulardan kurtulmuş benliğini yok etmiş ilahi aşk ile dolmuş bir kâmil insanı sembol olara ele alır. Yine insan bu dünyada bir ten kafesindedir. Ten ise ilahi vuslata engeldir. Bu sebeple kemal ehli için ten kafesi derin bir hicran ve hasret ateşine vesile olmuştur. Bu ateşin yakıcılığıyla gönül feryadı yükselir ki bu da aynen “ney”in içli nağmeleri gibidir. Öyle ki hem ayrılığın hem vuslatın sırlarını anlatır. Dolayısıyla ney dinleyenler yani kadın-erkek her dinleyen aynı ayrılık için feryat ederler.

Hâsılı Allah aşkı ve muhabbeti ile dolu olanları içindeki yüzdükleri aşk deryaları kandıramaz. Ama bu sevgi ve aşktan mahrum olanlar ise bomboş geçen bir ömür içinde çırpınıp dururlar. Böyle ham ruhlar da elbette has ve kâmil ruhların halinden habersiz ve mahrum kalırlar. Böylelerine asla söz tesir etmez.

“iştiyak ve hasret derdinin şerhini söylemek için ayrılıktan parçalanmış bir yürek isterim.” Mevlana eserlerinde kâmil insan aramaktadır ve gündüz elinde fener “insan” arayan diyojene göndermelerde bulunarak bunun ne kadar güç bir iş olduğunu dile getirir. Aslında bu arayış ve çaba varlıkların en şereflisi olan kâmil insan arayışıdır. Ve arayışlar içli bir feryat haline dönüştüğü zaman aranan bulunacaktır. Bu özlem ve iştiyaktan uzak olan gönülden hiçbir sonuç alınamaz. Çünkü aşk, arzu ve iştiyak içerisinde feryat etmekle başlar. Celal ve cemal dalgaları ile dolu bu dünyanın ebediyete uzanan rotasında yalpalanmadan yol alabilmek için ancak bu aşk, vecd ve gönül sızıları ile gerçekleşecektir.