BAYBURT TARİHÇESİ

Eski adı:(Ermenice: Բաբերդ, Բաբերձ, Բայբերդ, Papert, Baberc, veyaBaybert) olan Şehirin adı 1930 reformlarıyla "Bayburt" olarak kabuledilmiştir. Eski çağlarda halcilerin yaşadığı sahada yer alanBayburt'un bir müddet Roma İmparatorluğuhakimiyetine girdiği ve bu imparatorluğun ikiye ayrılması üzerine DoğuRoma toprakları içinde kaldığı bilinmektedir. Bizans İmparatorluğuteşkilatına göre ülke, bugünkü eyaletlere benzer bir takım temalaraayrılmıştı. Bayburt Heldia temasına bağlıydı ve bu eyaleti meydanagetiren yedi piskoposluğun dördüncüsünü meydana getiriyordu. İmparator Justinianus tarafından kalesinin tahkim ve tamir edildiği bilinen Bayburt, Arap fetihleri sırasında Bagrat sülalesinin hakimiyeti altında bulunmaktaydı.

Bayburt ve yöresi, Türkmenlerini Anadolu'dailk yerleştikleri bölgelerdendir. Tuğrul Bey'in Anadolu seferi (1054)sırasında Bayburt, Çoruh nehri ve Karadeniz dağlarına (Parhar) uzanansahalara akınlarda bulunan Selçuklu kuvvetlerinin hücumlarına maruzkaldı ise de fethedilemedi. Kesin Türk hakimiyeti Malazgirt zaferi'ndensonra gerçekleşti. Şehir 1072'den 1202'ye kadar bazen Erzurum yöresinde hüküm süren Saltuklar'ın bazen de Danişmendiler'in hakimiyetinde kaldı. Bir ara Trabzonimparatoru I.Alexis Comnen'in kumandanı Theodore Gabras tarafındanişgal edildiyse de, kısa süre sonra yeniden Danişmendli hakimiyetinegirdi. (1098) Selçuklular 1202'de Saltuklu Beyliği'ne son verince Bayburt'u da ele geçirdiler.

Bayburt'un asıl gelişmesi, Süleyman Şah'ın kardeşi Erzurum Meliki Mugisuddin Tuğrul Şah ve oğlu Cihan Şah (1020-1230) döneminde oldu. Tuğrul Şah Bayburt kalesini yeniden inşa ve tahkim ettirdi. I:Alaeddin Keykubad tarafından Moğollarakarşı sınırlar kuvvetlendirilirken Bayburt da Erzurum ile birlikteKonya'ya bağlandı. 1243 Kösedağ savaşının ardından MoğollarınAnadolu'yu istilası esnasında yapılan anlaşma gereği BayburtSelçukluların kontrolünde kaldı. Bu durum 1291'de burada GiyaseddinMesud tarafından para bastırılmasından anlaşılmaktadır.

Türkmen olan ve Türkçe konuşan,İlhanlılar devrinde Tebriz-Trabzonyolu üzerinde bulunması sebebiyle daha da gelişen Bayburt, Ceneviz veVenedik kervanlarının konakladığı bir yerdi. Moğolistan'a giderkenburaya uğrayan Marko Polo şehirde zengin Gümüş madenlerinin bulunduğunubelirtir. Hatta İlhanlılar buradan yüklü bir vergi geliri teminediyorlardı. Bu dönemde Darül Celal adı ile anılan ve iktisadi bakımdancanlılık kazanan şehir aynı zamanda bir kültür merkezi durumundaydı.Burada Mahmudiye ve Yakutiye medreseleri kurulmuş, Mevlevilik gelişme göstermiş, ayrıca ahilik teşkilatı da yayılmıştı.
Son İlhanlı hükümdarı Ebu Said Bahadır Han'ın ölümünden sonra (1334) Bayburt, Eretna Beyliği'nıneline geçti. Zaman zaman Erzincan Beylerinin hücumlarına uğrayan şehir,bir ara Mutahharten'in idaresine girdi. Fakat çok geçmeden KadıBurhaneddin zamanında Akkoyunlu beylerinden Kutlu Bey oğlu Ahmet Bey'inyardımı ile alındı ve Ahmet Bey'e ikta olarak verildi. Bir araKarakoyunluların da eline geçen şehir sonra tekrar Akkoyunluların elinegeçti ve uzun süre öyle kaldı.

Bayburt yöresi 1501'de bir ara Türkmen Safeviler tarafından alındı. Bu dönemde Trabzon valisi olan Yavuz tarafından bu bölgeye akınlar yapıldı (1507). Yavuz tahta çıktıktan sonra da çıktığı İran seferinde bir kısım kuvvetlerini Bayburt üzerine gönderdi. Ekim 1514'te Bayburt TürkmenŞah İsmail'in elinden alındı. Bundan sonra Bayburt Erzincan ile birlikte Trabzon Beyi Bıyıklı Mehmet Paşa'ya verildi ve Sancak merkezi ilan edildi.

Kanuni'nin İran seferi sırasında önemi daha da artan Bayburt kalesi 1541'de esaslı bir tamir gördü. 1553'te Şah İsmail'in oğluI. Tahmasp'ın akınlarına şahit olunduysa da, bundan sonra XIX. Yüzyıla kadar önemli bir olay yaşanmadı. 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşı esnasında Rus birliklerinin işgaline uğradı. 1878 ve 1916'da Ruslar tarafından yeniden işgal edilen Bayburt bu işgaller sırasında önemli oranda tahrip edildi.

1927'yekadar Erzurum'a bağlı olan Bayburt bu tarihte Gümüşhane'ye bağlandı.21.06.1989 tarihinde 3578 sayılı yasa ile il statüsüne kavuştu.

Bayburt

[URL=http://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Bayburttan.jpg%20class=%20image= title="Bayburt'tan gece manzarası"]

Bayburt'tan gece manzarasıHarita

[URL=http://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Bayburt_Turkey_Provinces_locator.gif%20class=%20image= title="Türkiye'deki Yeri"]

Türkiye'deki Yeri

bayburtun gecegörünüşü..